مقدمه چنين آمده است : « منت خداى تعالى را كه همهء جهان را از آفتاب برآمدن تا آفتاب فرورفتن به پادشاه روى زمين خلد اللّه ملكه و مهد عدله داده است . » و بعد چنين : « كه اين طرف آب جيحون تا بنهايت مغرب كه واسطهء ممالك عالم است ببرادر خود پادشاه جهان ادام اللّه عظمته سپرد » از اين عبارات پيداست كه مقصود از پادشاه روى زمين « منكوقاآن 648 - 656 » است ، و اوست كه برادر خود هلاكو را بايران فرستاد ، بنابراين تأليف كتاب مسلما در ايام زندگى منكوقاآن صورت گرفته پس تأليف اين رساله پس از خلاصى خواجه از قلاع اسماعيليه و قبل از مرگ منكوقاآن يعنى بين سالهاى 654 كه سال تسليم خور شاه پادشاه اسماعيليه است و 657 كه تاريخ فوت منكوقاآن است بايد باشد . مآخذ كتاب خواجه در اين كتاب ذكرى از مآخذى كه از آنها بهره برده نكرده و در مقدمه همين قدر گفته است « از گفتار حكماء متقدم و آنچه اين بنده را به تجربه معلوم شده بود به حكم ممارست و آنچه از معتمدان و اصحاب تجارب بطريق تسامع معلوم شده است بدان الحاق كرد » . اما از مطالعهء كتاب به خوبى پيداست كه مأخذ عمدهء وى در ترتيب اين رساله كتاب جماهر بيرونى بوده است و مسلما هنگام تأليف آن را در نظر داشته و از آن بهره برده است . و آنچه را از حكما و دانشمندان ديگر مانند يعقوب كندى و نصر دينورى و محمد زكرياى رازى نقل نموده عينا همان منقولات بيرونى است كه در كتاب جماهر ديده مىشود . كتاب الجماهر فى معرفة الجواهر بيرونى از كتب بىنظيريست كه در علم جواهرشناسى تأليف شده است . بيرونى در جمع اين كتاب مآخذ بسيارى از كتابهاى اين فن را در دست داشته است . و غير از كتب تفسير و دواوين شعراى تازى و فارسى و كتابهاى تاريخ و جغرافى كه بنام هريك اشاره كرده از كتب چندى